معماری
خانه | اخبار آزمون ها | شرایط و نحوه جذب کارشناسان رسمی دادگستری(گفت و گویی با دکتر مرتضی محمدخان)

شرایط و نحوه جذب کارشناسان رسمی دادگستری(گفت و گویی با دکتر مرتضی محمدخان)

گقت و گو با رییس شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری

در هفته به منظور آشنایی بیشتر با فعالیت و نحوه ورود به این کانون‌ها، طی گفت و گویی با دکتر مرتضی محمدخان، رییس شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری آخرین شرایط ورود به این کانون‌ها را جویا شویم.

در تمام جهان قضات برای پی بردن به حقیقت از وجود کارشناسانی متخصص و امین بهره می‌گیرند تا با بررسی زوایای مختلف پرونده‌ها حقی از کسی ضایع نشود.

در ایران نیز بر پایه شناخت همین ضرورت بود که از ۷۰ سال پیش کارشناسان رسمی دادگستری درمحاکم قضایی مشغول به کار شدند و با گذشت زمان،  پیشرفت تخصص‌ها و نیازهای جامعه، مقررات جذب و فعالیت این کارشناسان به تایید مراجع قانونی رسید و سالیانه شاهد جذب کارشناسان در رشته‌های مختلف هستیم.

در هفته اخیر فرصتی پیش آمد تا به منظور آشنایی بیشتر با فعالیت و نحوه ورود به این کانون‌ها، طی گفت و گویی با دکتر مرتضی محمدخان، رییس شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری آخرین شرایط ورود به این کانون‌ها را جویا شویم.

در این گفت و گوی صمیمانه دکتر میرمحمود ساعی، مدیر هماهنگی آزمون‌های شورای عالی کارشناسان دادگستری که سابقه حضوردر سازمان سنجش کشور را در پرونده خود دارد همراهیمان کرد که ماحصل گفت و گو در پی می‌آید:

 

چه نیازی در کشور باعث تاسیس کانون کارشناسان قوه‌قضاییه شد؟

کانون کارشناسان رسمی دادگستری در ایران سابقه‌ای ۷۰ ساله دارد و از سال ۱۳۱۷ زیر نظر دفتر فنی قوه‌قضاییه شروع به کار کرد و در سال ۱۳۳۹ با ماده واحده‌ای به تصویب مجلس رسید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز در شورای عالی انقلاب، استقلال این کانون اعلام شد و در سال ۱۳۸۱ استقلال کانون به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.

 

براساس قانون کانون کارشناسان قوه‌قضاییه، سازمانی مستقل بوده که توسط اعضایش کنترل می‌شود و کار اصلی آن کارشناسی پرونده‌های قضایی است.

 

یک کارشناس رسمی دادگستری چه مسوولیت‌هایی دارد و چه فعالیت‌هایی انجام می‌دهد ؟

سالیانه چندین میلیون پرونده در دادگستری تشکیل می‌شود که نیاز به کار کارشناسی دارد. در تمام کشورها روال به این گونه است که در تمام پرونده‌ها قاضی پس از نظر کارشناس حکم خود را اعلام می‌کند.

 

به عبارتی کارشناس به عنوان یک شاهد عینی متخصص با مطالعه ابعاد مختلف پرونده و انجام تحقیقات میدانی، زوایای مختلف پرونده را برای قاضی روشن می‌کند تا او راحت‌تر بتواند حکم خود را صادر کند. به همین دلیل کارشناسان باید در حوزه کاری خود تخصص بالایی داشته باشند چون نظر آن‌ها بر سرنوشت پرونده‌ها تاثیر گذار است و قضات با اعتماد به کارشناسان حکم صادر می‌کنند.

 

البته در قانون پیش‌بینی شده که طرفین پرونده در صورت ناراضی بودن می‌توانند به نظر کارشناس اعتراض نمایند تا در مراحل بعدی دادرسی با حضور گروه‌های سه،‌ پنج، هفت و در مواقعی نه نفره کارشناسی پرونده مورد  بررسی قرار گیرد.

 

کارشناسان عضو کانون به چه صورت انتخاب می‌شوند؟

کار کارشناسی ترکیبی از علم و تجربه می‌باشد و نیاز به تخصص، شجاعت، بینش، درایت، مدیریت و تشخیص درست دارد. به همین دلیل ورود به عرصه کارشناسی نیز بسیار مشکل است و شرایط خاص خود را دارد که این شرایط در ماده ۱۵ قانون کانون کارشناسان رسمی دادگستری پیش بینی شده است.

 

همانطور که در آگهی‌ شورای عالی کارشناسان دادگستری که در نشریه بازارکار به چاپ رسیده و هم در دفترچه ثبت‌نام مشخص شده حداقل مدرک مورد نیاز برای ورود به این عرصه مدرک کارشناسی با سابقه کار ۵ تا ۱۵ ساله است. افراد پس از قبولی در آزمون کتبی بایددر مصاحبه عملی نیز شرکت ‌کنند و سپس گزینش می‌شوند.

 

در نهایت نیز با استعلام از نهادهای مسوول وثاقت آنها برای کارشناسی احراز می‌شود ودر صورت پذیرفته شدن حداقل یک سال زیر نظر یک کارشناس باتجربه دوره کارآموزی را سپری می‌کنند و طبق سلسله مراتبی صلاحیت لازم برای کارشناسی‌های مختلف را بدست می‌آورند.

 

با این اوصاف کار ما به این صورت نیست که فرد از دانشگاه مدرکی بگیرد و با یک دوره چندین ماهه کارشناس شود. چون کار کارشناسان رسمی دادگستری خیلی حساس است وکارشناسان به صورت مستقیم با حقوق مردم سر و کار دارند.

 

آیا شرایط ویژه‌ای را نیز برای ورود نخبگان و مدیران با تجربه کشور در نظر گرفته‌اید؟

بله، در راستای اعتلای بیشتر سطوح علمی و تخصصی و ارتقاء بیشتر نظرات کارشناسی و انطباق آن با علوم روز تسهیلاتی پیش‌بینی کرده‌ایم تا براساس آن اعضای هیات علمی با مرتبه دانشیاری و بالاتر و سوابق تجربی و علمی لازم در رشته خود و همچنین مدیران ارشد ستادی و اجرایی با سوابق مدیریتی موفق مرتبط با رشته تحصیلی خود که واجدشرایط باشند بتوانند در آزمون شرکت کنند و تعدادی از آن‌ها که حدنصاب لازم را کسب کنند علاو بر ظرفیت مورد نیاز جذب خواهند شد. البته هم اکنون نیز تعداد زیادی از کارشناسان ما را وزرا، معاون وزیر، روسای بانک‌ها و بیمه‌ها تشکیل می‌دهند.

 

با توجه به پیشرفت تکنولوژی در جوامع شما چه تغییراتی در رشته‌های کارشناسی خود ایجاد کرده‌اید؟

هم‌اکنون ۷۴ رشته اصلی کارشناسی داریم که اخیراً رشته‌های جدید کارشناسی نانوتکنولوژی، بیوتکنولوژی و فناوری اطلاعات، امورسرمایه گذاری، پولی و اعتباری نیز در حال بررسی است.

 

در ضمن در سال‌های اخیر رشته‌های کلی را نیز به صورت تخصصی‌تر تقسیم‌بندی کردیم. به عنوان مثال قبلاً رشته‌ای با عنوان صنعت و فن بود که درحال به ۱۱ رشته نفت، گاز، پتروشیمی، فلزات و… تقسیم شده است.

 

البته هم‌اکنون در دنیا پیشرفت‌های خوبی در زمینه کارشناسی صورت گرفته و کارشناسان به وسیله کارتون و انیمیشن صحنه حادثه را برای قاضی بازسازی می‌کنند.

 

آیا فقط قوه‌قضاییه از خدمات کارشناسان دادگستری استفاده می‌کند؟

خیر، فعالیت اصلی کارشناساسان در قوه‌قضاییه است اما در سال‌های اخیر با در پیش گرفتن سیاست‌های خصوصی‌سازی و اصل ۴۴ قانون اساسی در قوه مجریه و دستگاه‌های مختلفی که نیاز به مبادلات دارند از نظرات کارشناسان استفاده می‌شود و نظرات کارشناسان مورد قبول بازرسان و دیوان محاسبات است.

 

هم‌اکنون چه تعداد کارشناس در کشور مشغول به کار است؟

قبل از سال ۱۳۸۴ در کل کشور حدود ۶ هزار کارشناس مشغول به کار بوند اما هم‌اکنون براساس قانون دو سازمان وظیفه جذب کارشناسان را انجام می‌دهد که یکی ما و دیگر نیز طبق ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه کارشناسان مراکز امور مشاوران قوه‌قضاییه هستند.

 

ما از سال ۸۴ به بعد با توجه به تاکیدات ریاست محترم قوه‌قضاییه مبنی بر رسیدگی سریعتر به پرونده‌ها و بهداشت قضایی در آزمون‌هایی که برگزار کرده‌ایم۱۲ هزار نفر کارشناس جدید پذیرفته‌ایم که مرحله گزینش و تعیین وثاقت خود را سپری می‌کنند.

 

از این میان تاکنون وضعیت حدود ۶ هزار نفر از آنان مشخص شده و مشغول دوره کارآموزی هستند که امیدواریم وضعیت مابقی نیز تا تابستان روشن شود و کارشناسان ما در سطح کشور به حدود ۱۷ هزار نفر برسد.

 

با توجه به شرایط کشور و تعداد زیاد پرونده‌ها در قوه‌قضاییه آیا این تعداد کارشناس کافی است؟

اگر به صورت آرمانی نگاه کنیم باید در تمامی پرونده‌ها کارشناسان نظرات خود را بیان کنند بعد حکم صادر شود اما به نظر ما مهم‌تر از تعداد کارشناس، ضریب و کیفیت کار کارشناسان است.

 

چون کارشناسی شغل نیست، بلکه یک تخصص و حرفه‌ای است که در موارد مورد نیاز از وجود این افراد استفاده می‌شود. هم‌اکنون در بعضی از رشته‌ها در مراکز استان‌ها ممکن است کمبود کارشناس احساس نشود، ولی در خیلی از شهرستان‌ها نقاط دورافتاده و مرزی تغریبادر همه تخصص‌ها کمبودهایی داریم که علت آن نیز این است که کارشناس باید مقیم آن شهر باشد. البته در برنامه‌ها پیش‌بینی کرده‌ایم که این کمبودها را نیز جبران کنیم.

 

با وجود کارشناسانی که زیر نظر قوه‌قضاییه تحت عنوان ماده ۱۸۷ انتخاب می‌شوند هم‌اکنون نحوه انتخاب کارشناس از طرف قضات به چه صورت است؟

قاضی خودش مختار است که از هر کسی که می‌تواند در شفاف شدن پرونده کمک کند مشاوره بگیرد. ولی عمدتاً قضات از میان کارشناسان مورد اعتماد خود برای امر کارشناسی بهره می‌گیرند و گاهی هم ممکن است در بعضی از مواقع کارشناس به صورت قرعه‌کشی از میان کارشناسان موجود انتخاب ‌شود.

 

به همین دلیل ما قوه قضاییه بیش از آنکه به فرد بنگرد که از کدام واحد است، کیفیت کار را مدنظر قرار می‌دهیم و در برخی رشته‌ها میانگین تجربه کارشناسان ما به ۳۰ سال می‌رسد البته اگر تعداد کارشناسان زیاد شود ممکن است در سال به آن‌ها چند پرونده هم نرسد و این امر منجر به کاهش انگیزه و ورزیدگی آن‌ها می‌شود.

 

البته طرحی است که در آینده وضعیت کارشناسان کانون و ماده ۱۸۷ تعیین تکلیف شود که چگونه فعالیت خود را ادامه دهند. اما به نظر ما هر دو گروه قانونی هستند و این قاضی است که با توجه به پرونده و توانایی‌ها و سوابق کارشناسان، کارشناس مورد نظر خود را انتخاب می‌کند.

 

درآمد کارشناسان به چه صورت است و از چه طریقی تامین می‌شود؟

همانطور که گفتم کارشناسی شغل محسوب نمی‌شود. فرد می‌تواند در حوزه تخصصی خود مشغول به کار باشد و در صورت ارجاع پرونده در اسرع وقت آن را نیز بررسی کند.

 

پس او مشکل درآمد ندارد. همچنین از لحاظ اعتقادی نیز کمک به افرادی که مشکلی دارند یک وظیفه دینی و شرعی است. ولی از آنجایی که انجام دادن کار کارشناسی مستلزم صرف وقت و زحمتی است، تعرفه‌هایی برای دستمزد کارشناسان تعیین شده و قاضی با ارجاع پرونده حق‌الزحمه آن را نیز تعیین می‌کنند.

 

البته افراد با تجربه و کسانی که نظرات کارشناسی دقیقی به قضات ارایه دهند معمولاً درآمدهای بالایی نیز دارند. در ضمن کارشناسان نیاز به دفتر و مغازه ندارد. اگرچه تشکیل دفتر نیز بلامانع است ولی کارشناس با یک شماره تلفن که در اختیار دادگاه‌ها قرار می‌دهد، می‌تواند فعالیت کند.

 

آیا بعد از پذیرفته شدن کارشناسان برای به روز کردن اطلاعات آن‌ها دوره‌های آموزشی برگزار می‌شود؟

بله. طبق قانون نیز وظیفه داریم دوره‌هایی را برای ارتقاء صلاحیت کارشناسان برگزار کنیم که هم‌اکنون پررنگتر از گذشته دنبال می‌شود. چون به کارشناسان در بدو ورود صلاحیت کارشناسی همه کار، داده نمی‌شود و در طی سال‌های متمادی تجربه‌های جدید را بدست می‌آورند و صلاحیت‌های جدیدی را دریافت می‌نمایند.

 

البته اخیراً به فکر تاسیس پژوهشکده‌ای نیزهستیم تا تجربیات کارشناسان باتجربه در اختیار کارشناسان دیگر قرار گیرد. همچنین باید به این نکته نیز اشاره شود که سعی می‌کنیم تعداد کارشناسانی راکه بتوانند به کارشناسان ما آموزش دهند بیشتر جذب کنیم زیرا ما اینجا کارشناسانی با سابقه وزارت معاون وزیر و مسوولیت‌های بالای اجرایی روسای بانک‌ها و بیمه‌ها داریم که به همراه خود سال‌ها تجربه و دانش را همراه دارند.

 

آیا برای آزمون ظرفیت خاصی تعیین شده و یا نه داوطلبان حدنصاب را بیاورند پذیرفته می‌شوند؟

ظرفیت پذیرش در هر رشته و محل براساس نیاز دادگاه‌ها و محاکم قضایی آن حوزه  تعیین می‌شود و در حال حاضر ۲۲ کانون مستقل ما در مراکز استان‌ها و ۸ نمایندگی در ۸ مرکز استان نیازها را جمع‌آوری و به ما اعلام می‌کنند.

با این وجود در هر رشته و شهر در صورت وجود متقاض واجد شرایط معمولاً نیازهای قضایی را تامین می‌کنیم.

البته حدنصاب‌هایی تعیین شده برای شهرهای مختلف متفاوت است و ممکن است در رشته‌هایی یا شهرهایی کسی حدنصاب‌ها را کسب نکنند و هیچ داوطلبی پذیرفته نشود.

 

تعدادی از خوانندگان سوالاتی در رابطه با سابقه کار دارند و اینکه سابقه‌کار به تایید چه نهادی باید برسد؟

همانطور که در آگهی مشخص شده است متقاضی در رشته‌هایی که دوره تحصیلی در دانشگاه وجود دارد باید بعد از اخذ مدرک، پنج سال تمام سابقه کار عملی و تجربه در آن رشته را داشته باشند و در بعضی از رشته‌ها که دوره تحصیلی مرتبط ندارد، باید ۱۵ سال سابقه کار داشته باشد که ارایه گواهی از مراجع معتبری که مشغول کار بوده با تشخیص کمیسیون گواهی کننده کفایت می‌کند.

 

یا اینکه فرد می‌تواند حکم استخدامی خود را با ذکر سابقه که گواهی اشتغال به کار مورد نظر نیز ضمیمه باشد،ارایه کند. ما نیز استعلام‌های خود را انجام می‌دهیم. ولی تجربه نشان داده که افراد معولا سر پنج سال سابقه نمی‌آید و پس از پختگی لازم جذب سیستم می‌شود.

 

سوالات آزمون از چه منابعی است و آزمون به چه صورت برگزار می‌شود؟

طبق قانون سوالات باید از منابع دانشگاهی طراحی شود که این مطلب را هم در دفترچه راهنمای ثبت‌نام و هم در آگهی منتشر شده در نشریه وزین بازارکار به متقاضیان ابلاغ کرده‌ایم، البته معنای این مطلب را نباید این طور تلقی کرد که مثلاً مانند آزمون ورود به مقاطع تحصیلی بالاتر دانشگاهی باشد.

 

با وجود اینکه در بین شرکت‌کنندگان افراد با مدارک تحصیلی کارشناسی‌ارشد و دکتری نیز وجود دارند، ولی با توجه به ماهیت کاری که یک نفر کارشناس رسمی باید در آینده انجام دهد، اولاً سطح سوالات، معمولاً در سطح دوره کارشناسی یا لیسانس می‌باشد، ثانیا، سوالات صرفاً از این جهت که فقط محفوظات متقاضی را بسنجد، طراحی نمی‌شود، بلکه سعی می‌شود، سوالات بیشتر جنبه کاربردی داشته باشد و شرکت‌کننده در امتحان با استفاده از معلوماتی که در طول تحصیلی خود کسب کرده و در طول پنج سال بعد از اخذ مدرک عملاً در محیط کار، مورد استفاده قرار داده، بتواند به سوالات مطرح شده پاسخ گوید و پاسخ این سوال که در آزمون چگونه برگزار می‌شود؟ باید گفت، سوالات در هر رشته با توجه به نوع کاری که کارشناس انجام خواهد داد در رشته مورد نظر با رعایت نکات پیش گفته، ممکن است، چهار گزینه‌ای باشد یا سوالات تشریحی با جواب‌های نکته یا کوتاه باشد و یا ترکیبی از هر دو.

 

در چگونگی نوع سوالات به ماهیت رشته و تعداد شرکت‌کنندگان در آن رشته نیز توجه می‌شود، سوالات آزمون رشته‌های پرمتقاضی حتماً تستی چهارگزینه‌ای خواهد بود.

 

آیا آزمون به صورت متمرکز برگزار خواهد شد یا در هر کانون به طور جداگانه؟

آزمون متقاضیان ۶۳ رشته‌ای که ثبت نام آن در حال حاضر انجام می‌شود در نوبت‌های متعدد برگزار می‌شود، اولویت با رشته‌هایی است که تعداد متقاضیان آن‌ها زیاد است که معمولاً در آزمون این قبیل رشته‌ها را در مراکز استان‌ها با همکاری دانشگاه‌ها و با نظارت مستقیم شورای عالی و با همکاری کانون‌ها برگزار می‌کنیم.

 

سعی می‌کنیم آزمون این رشته‌ها را قبل از شروع ماه مبارک رمضان برگزار کنیم. اما رشته‌هایی که تعداد متقاضیان آن‌ها برای کانون‌ها اندک است، مثلاً ممکن است در رشته‌های خاصی در کل ۳۰ کانون فقط ۵۰ تا ۶۰ نفر متقاضی باشد که معمولاً آزمون این قبیل رشته‌ها به صورت متمرکز و فقط در تهران و بعد از ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود.

 

شایان ذکر است که علاوه بر اعلام زمان برگزاری امتحان در نشریه بازارکار و در پایگاه اطلاع‌رسانی شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری (www.scioe.org)،زمان و مکان برگزاری در کارت ورود به جلسه آزمون به آدرس پستی متقاضیان که در فرم ثبت‌نام به ما اعلام کرده‌اند، با پست پیشتاز ارسال می‌گردد.

 

پذیرفته‌شدگان آزمون امسال چه زمانی می‌توانند مشغول به کار شوند؟ چون در گذشته در مواردی شاهد بودیم زمان آزمون تا شروع به کار شدن چندین سال به طول می‌انجامد؟

با اینکه قانوناً باید ظرف دو ماه نتایج آزمون اعلام شود، اما عملاً چنین اتفاقی نمی‌افتد، علتش این است که اولاً کلید سوالات بعد از آزمون باید تهیه شود ثانیاً پاسخنامه‌ها با کلید تهیه شده در سازمان‌های معتبر تصحیح شود، ثالثاً لیست نمرات بدون درج نام و نام خانوادگی در هر شهر و هر استان در اختیار کمیسیون آزمون قرار گیرد.

 

رابعاً حدنصاب لازم با توجه به نیاز شهرستان و نمرات شرکت‌کنندگان پیشنهاد شود و پس از تصویب شورای عالی کارشناسان نتجیه آزمون کتبی به متقاضیان اعلام می‌شود که معمولاً این آزمون تا ۷۰% نمره متقاضی را تشکیل می‌دهد، سپس این مجازشدگان طبق برنامه مشخصی به امتحان شفاهی (مصاحبه علمی) دعوت می‌شوند که باید مدارک مثبته را برای اثبات تجارب کاری خود همراه بیاورند و پس از برگزاری آزمون شفاهی، افرادی که حدنصاب لازم را در هر دو آزمون کسب نمایند،‌ به کمیسیون ماده ۱۳ قانون که از پنج عضو اصلی و دو عضو علی‌البدل از بین حقوقدانان توسط رییس محترم قوه‌قضاییه انتخاب می‌شود و بقیه اعضاء از بین کارشناسان رسمی با پیشنهاد شورای عالی کارشناسان و تایید رییس محترم قوه‌قضاییه منصوب می‌شوند، معرفی می‌شوند و این کمیسیون موظف است علاوه بر تشخیص صلاحیت‌های مندرج در ماده ۱۵ قانون کانون کارشناسان که در آگهی ثبت‌نام درج شده است صلاحیت‌های اولویت‌های اخلاقی مندرج در قانون را نیز بررسی و پس از اطمینان از صحت و سلامت فرد و اطمینان از وثاقت او، نتیجه را به شورای عالی اعلا م می‌نماید که پس از این مرحله است که پذیرفته‌شدگان باید یک سال کارآموزی خود را تحت نظر یک کارشناس رسمی مجرب و کارآزموده شروع می‌نماید،‌اگر نظرات کارشناس راهنما در طول دوره کارآموزی در مورد متقاضی مثبت باشد، جلسه تحلیف یا اتیان سوگند برگزار می‌شود و پروانه کارشناس رسمی دادگستری با صلاحیت‌های اولیه به کارشنان داده می‌شود و یکی از علل مهم طولانی شدن زمان طی همین مراحل است که برای همه الزامی است.

 

در پایان شما برای متقاضیان شرکت در این آزمون چه توصیه‌ای دارید؟ آن‌ها با مشاهده چه تخصص و توانایی می‌توانند در این حرفه موفق شوند؟

در ابتدا باید بدانند که کار کارشناسی کار آسانی نیست و به راحتی هرکسی نمی‌تواند آن را انجام دهد. کارشناسان باید دارای ضریب هوشی بالا و روحیه تجسس‌گرایی باشند، چون می‌بایست حقیقت را از دو طرف پرونده که هر کدام وکلای واردی دارند کشف کنند.

 

البته کارشناسان به تدریج شکل می‌گیرند و تجربیاتشان بیشتر می‌شود. این افراد باید احساس کنند که می‌توانند امین باشند و کسانی که مسایل را سرسری بگیرند و نتوانند احساس و قبول مسئولیت نمایند و تیزبینی لازم را نداشته باشند و تقوای لازم را در خود نبینند، بهتر است برای این کار داوطلب نشوند و افراد با معلومات اندک و فاقد تجربه نیز معمولا از عهده چنین کار حساسی بر نمی‌آیند.

 

به تجربه ثابت شده است که علم و تجربه کارشناسان معولا از سطح متوسط علی جامعه بالاتر و بیشتر است. برای همه متقاضیان در همه شوون زندگی آرزوی موفقیت دارم. (منبع: پرتال اشتغال)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *